Thứ Năm, ngày 23 tháng 6 năm 2011

Lý thuyết và bài tập pascal (Chương 3)


Chương 3
CÁC CÂU LỆNH CÓ CẤU TRÚC
I. CÂU LỆNH RẼ NHÁNH
1.1. Lệnh IF
     Cú pháp:
          (1)    IF  B THEN  S;
          (2)    IF  B  THEN  S1  ELSE  S2;      
     Sơ đồ thực hiện:

Chú ý:
 Khi sử dụng câu lệnh IF thì đứng trước từ khoá ELSE không được có dấu chấm phẩy (;).
1.2. Lệnh CASE
     Cú pháp:
Dạng 1
Dạng 2
CASE  B OF
     Const 1: S1;
     Const 2: S2;
     ...
     Const n: Sn;
END;
CASE  B OF
     Const 1: S1;
     Const 2: S2;
     ...
     Const n: Sn;
ELSE  Sn+1;
END;
     Trong đó:
F    B: Biểu thức kiểu vô hướng đếm được như kiểu nguyên, kiểu logic, kiểu ký tự, kiểu liệt kê.
F    Const i: Hằng thứ i, có thể là một giá trị hằng, các giá trị hằng (phân cách nhau bởi dấu phẩy) hoặc các đoạn hằng (dùng hai dấu chấm để phân cách giữa giá trị đầu và giá trị cuối).
F    Giá trị của biểu thức và giá trị của tập hằng i (i=1¸n) phải có cùng kiểu.
Khi gặp lệnh CASE, chương trình sẽ kiểm tra:
- Nếu giá trị của biểu thức B nằm trong tập hằng const i thì máy sẽ thực hiện lệnh Si tương ứng.
- Ngược lại:
     + Đối với dạng 1: Không làm gì cả.
     + Đối với dạng 2: thực hiện lệnh Sn+1.
II. CÂU LỆNH LẶP
2.1. Vòng lặp xác định
     Có hai dạng sau:
     Œ Dạng tiến 
          FOR <biến đếm>:=<giá trị Min> TO <giá trị Max> DO   S;
     Dạng lùi
          FOR <biến đếm>:=<giá trị Max> DOWNTO <giá trị Min> DO    S;
     Sơ đồ thực hiện vòng lặp FOR:
Chú ý: Khi sử dụng câu lệnh lặp FOR cần chú ý các điểm sau:
§  Không nên tuỳ tiện thay đổi giá trị của biến đếm bên trong vòng lặp FOR vì làm như vậy có thể sẽ không kiểm soát được biến đếm.
§  Giá trị Max và Min trong câu lệnh FOR sẽ được xác định ngay khi vào đầu vòng lặp. Do đó cho dù trong vòng lặp ta có thay đổi giá trị của nó thì số lần lặp cũng không thay đổi.
2.1. Vòng lặp không xác định
Dạng REPEAT
Dạng WHILE
Repeat
S;
Until B;
While B Do S;
Ý nghĩa:
•  Dạng REPEAT: Lặp lại công việc S cho đến khi biểu thức B=TRUE thì dừng.
•  Dạng WHILE: Trong khi biểu thức B=TRUE thì tiếp tục thực hiện công việc S.

BÀI TẬP MẪU
Bài tập 3.1: Viết chương trình nhập vào một số nguyên và  kiểm tra xem số vừa nhập là số chẵn hay số lẻ.
Uses crt;
Var  x:integer;
Begin
  Write('Nhap vao mot so nguyen : ');  Readln(x);
  If x MOD 2=0 Then
    Writeln('So vua nhap vao la so chan')
  Else
    Writeln('So vua nhap vao la so le');
  Readln;
End.
Bài tập 3.2Viết chương trình giải phương trình bậc nhất ax+b=0
Uses Crt;
Var  a,b,x : real;
Begin
  Write('a = '); Readln(a);
  Write('b = '); Readln(b);
  If a = 0 Then   { Nếu a bằng 0 }
    If b = 0 Then  { Trường hợp a = 0 và b = 0 }
      Writeln('Phuong trinh co vo so nghiem')
    Else   { Trường hợp a=0 và b ¹ 0 }
      Writeln('Phuong trinh vo nghiem')
  Else  { Trường hợp a ¹ 0 }
    Begin
      x:= -b/a;
      Writeln('Phuong trinh co nghiem la :',x:0:2);
    End;
  Readln;
End.
Bài tập 3.3: Viết chương trình nhập vào tuổi của một người và cho biết người đó là thiếu niên, thanh niên, trung niên hay lão niên. Biết rằng: nếu tuổi nhỏ hơn 18 là thiếu niên, từ 18 đến 39 là thanh niên, từ 40 đến 60 là trung niên và lớn hơn 60 là lão niên.
Uses crt;
Var tuoi:Byte;
Begin
  Write(Nhap vao tuoi cua mot nguoi:'); Readln(tuoi);
  Case tuoi Of
    1..17:  Writeln(Nguoi nay la thieu nien');
    18..39: Writeln(Nguoi nay la thanh nien');
    40..60: Writeln(Nguoi nay la trung nien');
    Else    Writeln(Nguoi nay la lao nien');
  End;
  Readln;
End.
Bài tập 3.4: Viết chương trình tính tổng S = 1+2+...+N.
Cách 1: Dùng vòng lặp FOR.
Program TinhTong;
Uses crt;
Var N,i,S:integer;
Begin
    Clrscr;
    Write('Nhap vao gia tri cua N :'); Readln(N);
    S:=0;
    For i:=1 to N do S:=S+i;
    Writeln('Ket qua la :',S);
    Readln;
End.
Cách 2: Dùng vòng lặp REPEAT.
Program TinhTong;
Uses crt;
Var N,i,S:integer;
Begin
    Clrscr;
    Write('Nhap vao gia tri cua N :'); Readln(N);
    S:=0; i:=1;
    Repeat
        S:=S+i;
        i:=i+1;
    Until i>N;
    Writeln('Ket qua la :',S);
    Readln;
End.
Cách 3: Dùng vòng lặp WHILE.
Program TinhTong;
Uses crt;
Var N,i,S:integer;
Begin
    Clrscr;
    Write('Nhap vao gia tri cua N :'); Readln(N);
    S:=0; i:=1;
    While i<=N Do
        Begin
           S:=S+i;
           i:=i+1;
        End;
    Writeln('Ket qua la :',S);
    Readln;
End.
Bài tập 3.5: Viết chương trình nhập vào N số nguyên từ bàn phím. Hãy tính và in ra màn hình tổng của các số vừa được nhập vào.
Ý tưởng:
     Dùng phương pháp cộng dồn. Cho vòng lặp FOR chạy từ 1 tới N, ứng với lần lặp thứ i, ta nhập vào số nguyên X và đồng thời cộng dồn X vào biến S.
Program  Tong;
Uses crt;
Var N,S,i,X : Integer;
Begin
    Clrscr; S:=0;
    For i:=1 To n Do
        Begin
           Write('Nhap so nguyen X= '); Readln(X);
           S:=S+X;
        End;
    Writeln(‘Tong cac so duoc nhap vao la: ‘,S);
    Readln;
End.
Bài tập 3.6: Viết chương trình nhập vào các số nguyên cho đến khi nào gặp số 0 thì kết thúc. Hãy đếm xem có bao nhiêu số chẵn vừa được nhập vào.
Ý tưởng:
     Bài toán này không biết chính xác số lần lặp nên ta không thể dùng vòng lặp FOR. Vì phải nhập vào số nguyên N trước, sau đó mới kiểm tra xem N=0? Do đó ta nên dùng vòng lặp REPEAT.
Program  Nhapso;
Uses crt;
Var N,dem : Integer;
Begin
    Clrscr; dem:=0;
    Repeat
        Write('Nhap vao mot so nguyen N= '); Readln(N);
        If N MOD 2 = 0 Then dem:=dem+1;
    Until N=0;
    Writeln(‘Cac so chan duoc nhap vao la: ‘,dem);
    Readln;
End.
Bài tập 3.7: Viết chương trình tính số Pi với độ chính xác Epsilon, biết:
                   Pi/4 = 1-1/3+1/5-1/7+...
Ý tưởng:
     Ta thấy rằng, mẫu số là các số lẻ có qui luật: 2*i+1 với i=1,...,n. Do đó ta dùng i làm biến chạy.
     Vì tính số Pi với độ chính xác Epsilon nên không biết trước được cụ thể số lần lặp, do đó ta phải dùng vòng lặp WHILE hoặc REPEAT. Có nghĩa là phải lặp cho tới khi t=4/(2*i+1) £ Epsilon thì dừng.
Uses Crt;
Const Epsilon=1E-4;
Var Pi,t:real;
    i,s:Integer;
Begin
    Pi:=4;  i:=1; s:=-1;
    t:=4/(2*i+1);
    While t>Epsilon Do
        Begin
           Pi:=Pi+s*t;
           s:=-s; i:=i+1;
           t:=4/(2*i+1);
        End;
    Writeln('So Pi = ',Pi:0:4);
    Readln;
End.
Bài tập 3.8:    Viết chương trình nhập vào số nguyên N. In ra màn hình tất cả các ước số của N.
Ý tưởng:
     Cho biến i chạy từ 1 tới N. Nếu N MOD i=0 thì viết i ra màn hình.
Uses Crt;
Var N,i : Integer;
Begin
    Clrscr;
    Write('Nhap so nguyen N= '); Readln(N);
    For i:=1 To N Do
        If N MOD i=0 Then   Write(i:5);
    Readln;
End.
Bài tập 3.9:    Viết chương trình tìm USCLN và BSCNN của 2 số a, b được nhập vào từ bàn phím.
Ý tưởng:
- Tìm USCLN: Lấy số lớn trừ số nhỏ cho đến khi a=b thì dừng. Lúc đó: USCLN=a.
- BSCNN(a,b) = a*b DIV USCLN(a,b).
Uses crt;
Var a,b,aa,bb:integer;
Begin
    Write('Nhap a : '); Readln(a);
    Write('Nhap b : '); Readln(b);
    aa:=a; bb:=b;
    While aa<>bb Do
        Begin
           If aa>bb Then aa:=aa-bb Else  bb:=bb-aa;
        End;
    Writeln('USCLN= ',aa);
    Writeln('BSCNN= ',a*b DIV aa);
    Readln;
End.
Bài tập 3.10: Viết chương trình tìm các số có 3 chữ số  sao cho:  = a3 + b3 + c3.
Ý tưởng:
     Dùng phương pháp vét cạn. Ta biết rằng: a có thể có giá trị từ 1®9 (vì a là số hàng trăm), b,c có thể có giá trị từ 0®9. Ta sẽ dùng 3 vòng lặp FOR lồng nhau để duyệt qua tất cả các trường hợp của a,b,c.
     Ứng với mỗi bộ abc, ta sẽ kiểm tra: Nếu 100.a + 10.b + c = a3 + b3 + c3 thì in ra bộ abc đó.
Uses crt;
Var a,b,c : Word;
Begin
    For a:=1 To 9 Do
        For b:=0 To 9 Do
           For c:=0 To 9 Do
               If (100*a + 10*b + c)=(a*a*a + b*b*b + c*c*c) Then    Writeln(a,b,c);
    Readln;
End.
Bài tập 3.11: Viết chương trình nhập vào số tự nhiên N rồi thông báo lên màn hình số đó có phải là số nguyên tố hay không.
Ý tưởng:
     N là số nguyên tố nếu N không có ước số nào từ 2 ® N div 2. Từ định nghĩa này ta đưa ra giải thuật:
     - Đếm số ước số của N từ 2 ® N div 2 lưu vào biến d.
     - Nếu d=0 thì N là số nguyên tố.
Uses crt;
Var N,i,d : Word;
Begin
    If N<2 Then Writeln(N,’ khong phai la so nguyen to’)
    Else
    Begin
        {Đếm số ước số}
        d:=0;
        For i:=2 To N div 2 Do
           If N MOD i=0 Then   d:=d+1;
        {Kiểm tra}
        If d=0 Then Writeln(N,’ la so nguyen to’)
        Else Writeln(N,’ khong phai la so nguyen to’);
    End;
    Readln;
End.
BÀI TẬP TỰ GIẢI
Bài tập 3.12: Viết chương trình giải phương trình bậc hai: ax2 + bx + c = 0, a¹0.
Gợi ý:
     - Tính Delta=b*b-4*a*c.
     - Biện luận:
          Delta<0: Phương trình vô nghiệm.
          Delta=0: Phương trình có nghiệm kép: x = -b/(2*a).
          Delta>0: Phương trình có 2 nghiệm phân biệt: x1,2 = (-b±SQRT(Delta))/(2*a).
Bài tập 3.13: Viết chương trình nhập vào từ bàn phím: giờ, phút, giây. Cọng thêm một số giây cũng được nhập từ bàn phím. Hãy in ra kết quả sau khi cọng xong.
Gợi ý:
     - Gọi số giây được cộng thêm là: ss. Gán giây:=giây+ss.
     - Nếu giây³60 thì: phút:=phút + giây DIV 60 và giây:=giây MOD 60.
     - Nếu phút³60 thì: giờ:=giờ + phút DIV 60 và phút:=phút MOD 60.
Bài tập 3.14: Viết chương trình tìm Max, Min của 4 số: a, b, c, d.
Bài tập 3.15: Viết chương trình nhập vào ngày, tháng, năm. Máy sẽ hiện lên ngày, tháng, năm hôm sau.
Gợi ý:
     Biện luận theo tháng. Gom tháng thành 3 nhóm: tháng có 31 ngày (1,3,5,7,8,10,12), tháng có 30 ngày (4,6,9,11) và tháng 2 (có 28 hoặc 29 ngày tùy theo năm nhuận).
     Dùng lệnh lựa chọn:
     CASE thang OF
     1,3,5,7,8,10,12: ..........
     4,6,9,11: .....................
     2: ................................
     END;
Bài tập 3.16: Viết chương trình in ra màn hình các giá trị của bảng mã ASCII từ 0®255.
Gợi ý:
     Cho biến i chạy từ 0 ® 255. In ra màn hình i và CHR(i).
Bài tập 3.17: Viết chương trình in ra màn hình các số nguyên từ 1 đến 100 sao cho cứ 10 số thì xuống dòng.
Gợi ý:
     Cho biến i chạy từ 1 ® 100. In ra màn hình i và kiểm tra: nếu i MOD 10=0 thì WRITELN.
Bài tập 3.18: Viết chương trình in ra màn hình bảng cữu chương.
Gợi ý:
     Dùng 2 vòng lặp FOR lồng nhau: i là số bảng cữu chương (2...9), j là số thứ tự trong từng bảng cữu chương (1...10).
     For i:=2 To 9 Do
          For j:=1 To 10 Do Writeln(i,’x’,j,’=’,i*j);
Bài tập 3.19: Viết chương trình tính các tổng sau:
         

S0 = n! = 1*2*...*n          {n giai thừa}
S1 = 1 + 1/2 + ... + 1/n
S2 = 1 + 1/2! + ... + 1/n!
          S3 = 1 + x + x2/2! + x3/3! + ... + xn/n!
          S4 = 1 - x + x2/2! - x3/3! + ... + (-1)nxn/n!
          S5 = 1 + sin(x) + sin2(x) + ... + sinn(x).


Bài tập 3.20: Viết chương trình để tìm lời giải cho bài toán sau:
              Trong giỏ vừa thỏ vừa gà,
          Một trăm cái cẳng bốn ba cái đầu.
              Hỏi có mấy gà mấy thỏ?
Bài tập 3.21: Viết chương trình để tìm lời giải cho bài toán sau:
          Trăm trâu trăm bó cỏ
          Bó lại cho tròn
          Trâu đứng ăn năm
          Trâu nằm ăn ba
          Năm trâu nghé ăn một.
          Hỏi có bao nhiêu trâu đứng, trâu nằm, trâu nghé?
Bài tập 3.22: Viết chương trình nhập vào các số nguyên từ bàn phím cho đến khi nào gặp số nguyên tố thì kết thúc nhập. Tính tổng các số chẵn và trung bình cọng các số lẻ.
Gợi ý:
     Dùng vòng lặp REPEAT ... UNTIL NTo; để nhập. Trong đó, NTo là biến kiểu Boolean để kiểm tra số được nhập vào có phải là số nguyên tố hay không.
Bài tập 3.23: Viết chương trình nhập vào một số nguyên dương. Hãy thông báo lên màn hình số đó có bao nhiêu chữ số và tổng các chữ số của số đó.
Gợi ý:
     Dùng vòng lặp WHILE. Trong khi N>0 thì: lấy ra chữ số cuối cùng của N để tính bằng phép toán MOD 10, sau đó bỏ bớt đi chữ số cuối cùng của N bằng phép toán DIV 10.
Bài tập 3.24: Viết chương trình in ra màn hình tất cả các số nguyên tố từ 2 đến N. Với N được nhập từ bàn phím.
Bài tập 3.25: Viết chương trình phân tích một số ra thừa số nguyên tố. Ví dụ: N=100 sẽ in ra màn hình:
     100   |   2
        50   |   2
        25   |   5
          5   |   5
          1   |
Bài tập 3.26: Số hoàn thiện là số tự nhiên có tổng các ước của nó (không kể chính nó) bằng chính nó. Viết chương trình kiểm tra xem một số được nhập vào từ bàn phím có phải là số hoàn thiện hay không? Ví dụ: 6, 28 là các số hoàn thiện.
Gợi ý:
     - Tính tổng các ước số của N: từ 1 ® N div 2 lưu vào biến S.
     - Nếu S=N thì N là số hoàn thiện.
Bài tập 3.27: Viết chương trình in ra các số nguyên từ 1 đến N2 theo hình xoắn ốc với N được nhập vào từ bàn phím. Ví dụ, với N=5 ta có:
1
2
3
4
5
16
17
18
19
6
15
24
25
20
7
14
23
22
21
8
13
12
11
10
9





1 nhận xét:

  1. bai 3.5 lam sai roi ban oi
    phai lam nhu the nay
    program tinhtong;
    uses crt;
    var n,i,s,x:integer;
    begin
    clrscr;
    write('Nhap so n: ');
    readln(n);
    for i:=1 to n so
    begin
    s:s+1;
    writeln('Tong cac so tren la: ',s);
    readln(s);
    end;
    readln;
    end.

    Trả lờiXóa